مقاله برگزیده

راهکارهای تربیت کودکان



تربیت بر اساس الگو

ضرورت دارد که قبل از هرچیز یک مربی قدوه والگو باشد چرا که به سادگی می تواند یک منهج تربیتی را به فرزند خود ارائه نماید؛ زیرا مربی بلندترین الگویی است که کودک خواسته و ناخواسته از او تقلید می کند.اما مشکل زمانی شکل می گیرد که کودک این خواسته را عملی ننماید وزمانی این معضل شکل می گیرد که مربی خود را برخلاف آن منهج تربیوی بیآراید یعنی ازجمله کسانی باشد که به آنچه دستور می دهند،خود عمل نمی کنند. بطورمثال وقتی کسی سراغ پدر را می گیرد و پدرازفرزند خود می خواهد که بگوید پدرم نیست! این پدر چگونه می تواند به فرزندش صداقت بیآموزد؟یادمان باشد که فرزندان اگر والدین خویش را صادق بیابند بر صداقت تربیت می شوند؛ چون فرزندان همیشه نظارگر عملکرد والدین هستند

بهتر است پدرومادرفرزندان خویش را به برترین الگوها همانند حضرت محمد صلی الله و علیه و سلم مرتبط ساخته وبدین ترتیب پیامبررا الگوی همگانی قراردهند

در این باره خداوند می فرماید: " لقد کان لکم فی رسول الله اسوة حسنة لمن کان یرجوالله و الیوم الآخر" یعنی : رسول الله سرمشق و الگوی نیکویی برایتان بوده، برای آنانکه به خداوند و روز قیامت امید داشته باشند

رسول خدا می فرماید: " ادبنی ربی فأحسن تأدیبی " یعنی : پروردگارم مرا به نیکوترین شکل تربیت نمود. البته سیرت پیامبربایستی بخش عمده ای از برنامه های تربیتی باشد که درمدرسه و خانه و مجلات وراد یو و تلویزیون به آن اهتمام داده شود. ضمنا والدین باید آموزشگاه مناسب، دوستان شایسته و معلم خوب را برای فرزندان خویش در نظر بگیرند تا به تربیت نمودن فرزندان کمکی شود؛ چون این امور تربیت اولاد را تقویت می بخشد. والدین بایستی درتربیت فرزند بزرگتر دقت بیشتری بخرج دهند؛ چراکه اوالگوی خواهران وبرادرانش قرار خواهد گرفت و آنان درهر چیزی از وی تقلید می کنند لذا اصلاح او تأثیر مثبتی بر خانواده می گذارد

والدین همچنین باید در اموری همچون : عبادات و اخلاق نیکواز قبیل احسان، فروتنی، شجاعت، و شفقت اسوه باشند

تربیت بر اساس عادت دادن

خداوند جل جلاله می فرماید: " فطرت الله التی فطرالناس علیها " یعنی فطرت خداوندی که انسان ها را برآن سرشته است

رسول معظم اسلام صلی الله علیه وسلم می فرماید: " کل مولود یولد علی الفطرة " یعنی هرکودکی براساس ایمان فطری خود آفریده می شود

عبدالله بن مسعود رضی الله عنه می فرماید:" فرزندان خویش را به امور خوب ونیک عادت دهید چراکه آراسته شدن به عادات خوب، پسندیده است "

درحقیقت تکرار کردن و عادت دادن انسانها را به عادات خوب می آراید و خوبی ها را در نفوس نهادینه می کند. این نظریه که انسانها فطرتا نیکوکاریا بدکار متولد می شوند کاملا اشتباه است چرا که خداوند می فرماید:" وهدیناه النجدین" یعنی هردوراه، خیر وشر را به انسانها نشان داده ایم. همچنین خداوند پیامبران را فرستاده است تامردم را به سوی کارهای نیک رهنمود سازند. وتجربه نیز ثابت نموده که عده ای ازمردم از شقاوت به بدبختی وازکفر به طرف ایمان انتقال یافته اند .اگربذری را در زمین حاصل خیز بکاریم و آبیاری نماییم بلاشک رشد ونمو می کند؛ فرزندان نیز اینگونه اند؛ لذا واجب است معلمین ومربی های شایسته ومناسبی انتخاب کنیم زیرا فرزندان به اقوال وکردارهای معلم ومربی خوب عادت می گیرند

برنامه اصلاحی برای فرزندان بزرگتر

مرتبط ساختن او به عقیده: بیان مراقبت خداوند و احساس عظمت و بزرگی خداوند در تمام حالات واوضاع ضروری است تا فرزند برده شهواتش نگردد؛ چون ترکیز عقیده اسلامی به اراده فرزند نیرو می بخشد تابه اطاعت الهی و اصلاح خویش همت گمارد

محروم ساختن اوازبدی ها:ایجاد احساس نفرت وانزجار از فساد و باطل تا اینکه فرزند شما به این قناعت برسد که ترک گناه و بدی باعث عزت و کرامت او میگردد زیرا نارسایی ها فرد و جامعه را به بدترین دست آوردها می کشاند. مثل ترک: شراب، موادمخدروسیگار

نقل مکان: اگر لازم به نظر می رسید، گاه بهتراست جای رفت وآمدهای فرزندان را تغییر داد؛ چراکه این عامل مؤثری درتغییررفتارفرزندان است مانند: تغییر اماکن تفریحی، محل کار و محل تحصیل

برنامه عادت دادن فرزندان کوچک

یاد آوری و عادت دهی بهترین وسیله تربیتی فرزندان خردسال است،یاد آوری تئوری بوده و عادت دادن جنبه عملی دارد. سن طفولیت یک مرحله از زندگی است که قابلیت عادت گیری را دارد؛ بهمین دلیل لازم است که به عادت دادن کودکان به انجام کار خوب از وقتی که کمی می فهمند، توجه جدی نماییم.اولین سخن را کلمه طیبه (لااله الا الله) قرار دهید و عادتشان دهید که وقتی به طرف آسمان، ویا دیگر مخلوقات می نگرند؛ ایمان داشته باشند که آفریدگار همه این مخلوقات خداوند متعال است

رسول خدا صلی الله علیه وسلم می فرماید: " فرزندان خویش را در سن هفت سالگی به ادای نماز دستور دهید "البته باید کیفیت ادای نماز را به شیوه خیلی آسان ودلنشین به آنها آموزش دهیم تا ارتباطش با خداوند محکم گردد. کودک مانند چوب تروتازه ایی است که به آسانی می توان آن را خم وراست نموده و اصلاح کرد اما اگر خشک شد اصلاح آن دشوار می گردد

راه های عادت دهی

- آموزش تدریجی اموری همچون وضوء و نماز

- با کلمات زیبا اورا تشویق کرده وازکار نیکش ابراز رضایت نمایید؛ چراکه در روح کودک تأثیر گذار است

- گاه به وی هدیه بدهید.

- بیشترتشویق کنید اما گاهی از تنبیه و ترساندن هم بهره بگیرید

تربیت توسط مراقبت

مربی باید مراقب حرکات ، سخنان و افعال ونگرش های متربی باشد که اگر کارخوبی را از او مشاهده کرد، تشویقش نماید؛ واگر کار بدی را از او دید، منعش کرده و فرجام آن را به وی گوشزد نماید ضمنا از او غافل نباشد و به تمام جوانب تربیتی او اهتمام ورزد؛ از قبیل:‌ تربیت دینی، صحی، علمی، اجتماعی، روحی واخلاقیش چراکه مربی نسبت به زیردستان خود مسؤول است همانگونه که خداوند می فرماید: "یاایهاالذین آمنوا قوا انفسکم واهلیکم ناراً" یعنی ای مؤمنان! خود وخانواده تان را از آتش دوزخ نجات دهید. ورسول خدا می فرماید:"کلکم راع وکلکم مسؤول عن رعیته" یعنی همه شما کارگزارید و نسبت به زیردستان خویش مسؤولیت دارید

تربیت بوسیله وعظ ونصیحت

خداوند(جل جلاله) می فرماید: " وذکر فإن الذکری تنفع المؤمنین" یعنی تذکر بده و یادآوری کن که درحقیقت یاد آوری به مؤمنان فایده می رساند

نفس بشری توانائی تأثیر پذیری از سخنان دیگران را دارد؛ اما این تأثیر پذیری موقت بوده ونیاز به تکرار دارد؛ این مسئله در مورد کودکان بیشتر قابل توجه است زیرا نصیحت مخلصانه وقتی متوجه روح پاکی شود به سرعت تأثیر می گذارد؛ پس چگونه ممکن است برکودکی که بر ایمان فطری تولد شده وروح وقلبش پاک وصاف است بی تأثیر باشد

رسول خدا به علی رضی الله عنه می فرماید: اگر خداوند توسط تو یک نفر را هدایت نماید برایت از شتران سرخ موی بهتراست. ونیز فرموده اند: به کسی که به نیکی راهنمایی کند مثل پاداش فاعل آن کارنیک اجر داده می شود. پس اگرما فرزندان خویش را به طرف خیر ونیکی فراخوانیم چقدر ارزشمند و زیبا خواهد بود؟

تربیت به وسیله قصه گویی

کودکان همواره شیفته قصه و داستان هستند بطوریکه گاه قصه ها گرایش های روحی، دینی، عقلی، صحی، اجتماعی وجسمی آنان را تحت الشعاع قرار می دهد ؛ به شرطی که اموز ذیل در آن مراعات شود :

قصه گویی در جهت برآورده شدن اهداف نبیله باشد مثل:‌ امانتداری، راستی و شجاعت به ویژه در قسمتی که کودک ما به آن نیاز دارد. اگر قصه به منظور متنفر ساختن از صفت بدی باشد، باید طوری بیان گردد که شنونده از دنبال کردن آن صفت لذت نبرده بلکه بیزارشده و موارد پند و عبرت را دریابد

بخشی از کتابخانه رابرای فرزندان خویش به کتب داستان اختصاص داده و برایشان قصه بگویید و اجازه دهید آنها نیز برایتان قصه بخوانند

تربیت براساس پرکردن اوقات بیکاری

بیکاری انسان را به فساد کشانده وباعث معتاد شدن وی به عادات ناپسندی می گردد، که بخاطر پرکردن اوقات فراغت به آنها دچار شده است. امروزه فراغت تنها، فراغت از حیث وقت نیست بلکه فراغت نفس، قلب، روح و اصول را نیزشامل می گردد. البته گمان نمی کنم این مشکل در خانواده های مؤمن ومسلمان وجود داشته باشد؛ زیرا یک خانواده مسلمان مسؤولیت خود را درک کرده و می داند که براستفاده مناسب ازوقت حریص باشد و می داند که روزقیامت بدین منظورمورد محاسبه قرارخواهد گرفت . بهمین خاطر بر پرکردن اوقات فراغت فرزندان خویش حریص بوده و برنامه روزانه ومنظمی از بیداری تا خواب طرح ریزی می کند

این بدین معنی نیست که امور دنیوی رها شده وکودکان از آن بی بهره بمانند بلکه کودک بایستی به امورمناسب مشغول شود مثل: تلاوت قرآن، سرگرمی های مفید، مطالعه ،کارها ی درآمدزا، هنرهای ارزشمند ، صله رحم و درس های اسلامی .بیاد داشته باشیم که اگر نفس انسان از چیزی منع شده وبیکار بماند، نیاز دارد تا انرژی خود را بگونه ای صرف نماید و دراوقات فراغتش به امور مفید مشغول گردد

در استفاده از امکاناتی همچون تلویزیون وکامپیوتر نیز بایستی دقت لازم را داشته باشیم یعنی لازم است استفاده ازآنها منظم شده و محتوای برنامه ها کنترل شود؟ ودر نظر داشته باشیم که چقدرازوقت کودک را می گیرد؟


به نقل از : اخبار جهان اسلام